به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»، روز جهانی جمعیت هر سال فرصتی است تا جهان نگاهی دوباره به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های خود یعنی «انسان» بیندازد. اگرچه در بسیاری از کشورها دغدغه اصلی، کنترل رشد جمعیت است، اما در ایران سال‌هاست مسئله به سمت دیگری تغییر مسیر داده است؛ کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج، کاهش تمایل به فرزندآوری و حرکت جامعه به سوی سالمندی، زنگ هشداری است که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک موضوع اجتماعی دانست.

جمعیت، تنها مجموعه‌ای از اعداد و نمودارها نیست. هر نوزادی که متولد می‌شود، می‌تواند آینده‌ساز یک کشور باشد؛ یک معلم، پزشک، کارآفرین، پژوهشگر یا سربازی که در سال‌های آینده چرخ‌های توسعه و امنیت کشور را به حرکت درمی‌آورد. به همین دلیل است که بسیاری از صاحب‌نظران، جمعیت را مهم‌ترین سرمایه راهبردی هر ملت می‌دانند.

ایران امروز در نقطه‌ای حساس از تحولات جمعیتی قرار گرفته است. کاهش نرخ باروری در دهه‌های اخیر موجب شده ساختار سنی کشور به‌تدریج به سمت سالمندی حرکت کند. شاید آثار این تغییر در کوتاه‌مدت چندان محسوس نباشد، اما تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که کاهش نیروی کار، افزایش هزینه‌های درمان و بازنشستگی، کاهش پویایی اقتصادی و حتی افت توان تولید ملی از پیامدهای اجتناب‌ناپذیر این روند خواهد بود.

البته نباید مسئله جمعیت را تنها از دریچه افزایش تعداد موالید دید. خانواده زمانی به فرزندآوری امیدوار می‌شود که آینده را روشن ببیند. اشتغال پایدار، مسکن مناسب، امنیت اقتصادی، حمایت از مادران، دسترسی به خدمات آموزشی و درمانی، تسهیل ازدواج جوانان و کاهش دغدغه‌های معیشتی، همگی حلقه‌هایی از زنجیره سیاست‌های جمعیتی هستند. اگر این حلقه‌ها کامل نباشند، انتظار تغییر رفتارهای جمعیتی چندان واقع‌بینانه نخواهد بود.

از سوی دیگر، نباید اجازه داد فرزندآوری به موضوعی صرفاً تبلیغاتی تبدیل شود. خانواده‌ها بیش از هر چیز به اعتماد نیاز دارند؛ اعتمادی که با اجرای کامل قوانین حمایتی، پرداخت تسهیلات، توسعه زیرساخت‌های نگهداری از کودکان، حمایت از زنان شاغل و ایجاد فرصت‌های برابر برای جوانان شکل می‌گیرد. هر اندازه فاصله میان شعار و عمل کمتر شود، امید به آینده نیز افزایش خواهد یافت.

در این میان، نقش فرهنگ نیز کمتر از اقتصاد نیست. سال‌ها تغییر سبک زندگی، گسترش فردگرایی و تغییر الگوهای اجتماعی، نگاه بخشی از جامعه را نسبت به تشکیل خانواده و فرزندآوری دگرگون کرده است. اصلاح این نگرش‌ها تنها با تبلیغات مقطعی امکان‌پذیر نیست؛ بلکه نیازمند تولید محتوای مؤثر، آموزش، الگوسازی صحیح و تقویت جایگاه خانواده در جامعه است.

روز جهانی جمعیت همچنین یادآور مسئولیت مشترک همه نهادهاست. حل مسئله جمعیت فقط بر عهده یک وزارتخانه یا دستگاه اجرایی نیست. دولت، مجلس، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، نهادهای فرهنگی، بخش خصوصی و حتی خود خانواده‌ها، هر یک سهمی در ساختن آینده جمعیتی کشور دارند. هر تصمیم اقتصادی، هر سیاست اجتماعی و هر برنامه فرهنگی می‌تواند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر روند جمعیتی اثر بگذارد.

در کنار همه این مسائل، باید از نگاه افراطی نیز پرهیز کرد. هدف، صرفاً افزایش آمار تولد نیست؛ بلکه تربیت نسلی سالم، توانمند، تحصیل‌کرده و امیدوار است. جمعیت زمانی به سرمایه ملی تبدیل می‌شود که کیفیت زندگی، آموزش، سلامت و فرصت‌های رشد نیز هم‌زمان ارتقا یابد. کشوری موفق خواهد بود که هم جمعیت جوان داشته باشد و هم بتواند زمینه شکوفایی استعدادهای آن را فراهم کند.

روز جهانی جمعیت، بیش از آنکه مناسبتی برای انتشار آمار و ارقام باشد، فرصتی برای اندیشیدن به آینده است. آینده‌ای که از امروز ساخته می‌شود؛ از تصمیم جوانی که ازدواج را به تأخیر نمی‌اندازد، از خانواده‌ای که با امید برای آینده برنامه‌ریزی می‌کند، از مسئولی که حمایت از خانواده را در اولویت قرار می‌دهد و از جامعه‌ای که فرزند را نه هزینه، بلکه سرمایه می‌بیند.

ایران برای حفظ پویایی، پیشرفت و اقتدار خود به نسلی امیدوار، توانمند و آینده‌ساز نیاز دارد. سرمایه انسانی بزرگ‌ترین ثروت هر کشور است و اگر امروز برای حفظ و تقویت آن تصمیمی سنجیده گرفته نشود، جبران فرصت‌های از دست‌رفته در سال‌های آینده بسیار دشوار خواهد بود. روز جهانی جمعیت، یادآور این حقیقت است که آینده ایران، پیش از آنکه در منابع طبیعی یا فناوری رقم بخورد، در خانواده‌ها و در تولد و پرورش نسل فردا شکل می‌گیرد.

نویسنده: راضیه حاجیلویی، فعال رسانه