اقتصاد توجه؛ معادله جدید رسانه‌ها در عصر دیجیتال

یک کارشناس سواد رسانه‌ای عنوان کرد:

اقتصاد توجه؛ معادله جدید رسانه‌ها در عصر دیجیتال

یک کارشناس سواد رسانه‌ای با بیان اینکه دگرگونی بنیادین معادله قدرت در رسانه‌ها رخ داده است، گفت: مالکیت اطلاعات جای خود را به مالکیت توجه داده است و هر دقیقه تماشای مخاطب، به سرمایه‌ای ارزشمند تبدیل شده است.

لیلا وصالی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با اشاره به تحولات شگرف دنیای دیجیتال در دو دهه اخیر، گفت: این تحولات نه‌تنها نحوه دسترسی به اطلاعات را دگرگون کرده، بلکه مفهوم ارزش در عرصه رسانه را نیز دستخوش تغییراتی بنیادین ساخته است.

وی به واکاوی پدیده‌ای پرداخت که این روزها نام آن را اقتصاد توجه می‌گذاریم و افزود: این مفهوم شاید برای عموم مردم تازه باشد، اما ریشه در تغییرات عمیق ساختار تولید و توزیع پیام در جهان معاصر دارد.

این کارشناس سواد رسانه‌ای با اشاره به تجربه نسل‌های پیشین در مواجه با رسانه‌های سنتی، تصریح کرد: نسل ما به خوبی به یاد دارد که روزگاری برای دریافت یک خبر، باید ساعت‌های مشخصی را منتظر می‌ماندیم، روزنامه‌ها عصر روز قبل بسته می‌شدند و رویدادهایی شبانه تا صبح روز بعد در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماندند.

وصالی ادامه داد: این فاصله زمانی، نه‌تنها سرعت تصمیم‌گیری را کاهش می‌داد، بلکه حتی بازار غیررسمی خرید و فروش اطلاعات را رونق بخشیده بود، یعنی کسی که زودتر به رویدادی دست می‌یافت، می‌توانست آن را به چند رسانه بفروشد و از این راه درآمدزایی کند.

وی با بیان اینکه با گسترش اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های موبایلی، این معادله به کلی بر هم خورد، عنوان کرد: ناگهان همه‌چیز در دسترس قرار گرفت، از دورترین نقاط یک کشور تا کوچکترین رویدادهای محلی، توسط هر کاربری قابل انتشار شد.

این کارشناس سواد رسانه‌ای خاطرنشان کرد: در این فضای جدید، ما با پدیده‌ای به نام سرریز اطلاعات روبه‌رو شدیم که خودش چالش تازه‌ای ایجاد کرد؛ دیگر مشکل، نایابی داده نبود، بلکه سردرگمی در میان انبوهی از داده‌های متناقض و بعضاً نادرست بود.

وصالی با اشاره به اینکه در چنین شرایطی، معادله قدرت در رسانه‌ها دگرگون شد، گفت: آنچه پیشتر مالکیت اطلاعات نام داشت، جای خود را به مالکیت توجه داد.

وی تصریح کرد: در فضای جدید، هر بنگاه خبری، هر رسانه، هر وبسایت و حتی هر کاربر عادی، تنها در صورتی می‌تواند تأثیرگذار باشد که بتواند توجه دیگران را جلب کند.

این کارشناس سواد رسانه‌ای با اشاره به اینکه دیگر تولید محتوای خوب به تنهایی کافی نیست، افزود: باید مخاطب را در میان هزاران محتوای موازی، متوقف کرد تا او وادار به تماشا و تعامل شود.

وصالی با بیان اینکه این رقابت، ابتدا به تولید محتوای جنجالی، تیترهای اغراق‌آمیز و انتشار لحظه‌ای خبرها انجامید، گفت: اما به‌تدریج، حتی محتوای غیرخبری نیز در این مسابقه شرکت کردند؛ نمونه‌های عجیبی را به یاد داریم که در تلگرام، کانال‌هایی صرفاً برای پخش دعواهای لفظی میان دو نفر تشکیل می‌شد و میلیون‌ها نفر این مشاجرات را تماشا می‌کردند.

وی با اشاره به کانالی که فقط با انتشار تصویر یک ملاقه در فواصل زمانی مشخص، صدها هزار دنبال‌کننده جذب کرد، افزود: این نمونه‌ها نشان می‌دهد که میل به سرگرمی و حتی کنجکاوی‌های عجیب، می‌تواند به منبعی برای انباشت توجه تبدیل شود.

این کارشناس سواد رسانه‌ای ادامه داد: نکته جالب توجه است است که تغییر مسیر این جریان در سال‌های اخیر را شاهد هستیم، به مرور کاربران ایرانی و جهانی، از سرگرمی‌های صرفاً حاشیه‌ای فاصله گرفتند و به سمت محتوای مفید و کاربردی حرکت کردند.

وصالی با بیان اینکه امروز شاهد صفحات بسیار موفقی در اینستاگرام و دیگر بسترها هستیم که آموزش آشپزی، صنایع دستی، مهارت‌های هنری، روانشناسی کاربردی و حتی مباحث علمی را به صورت رایگان و جذاب در اختیار مردم می‌گذارند، گفت: در واقع، اقتصاد توجه وارد فاز مثبت و سازنده خود شده است.

وی خاطرنشان کرد: این نقطه رشد جایی است که افراد متخصص و هنرمند، می‌توانند دانش گران‌قدر خود را بدون واسطه و بدون هزینه‌های سنگین تبلیغاتی، با مخاطبان در میان بگذارند و در مقابل، از راه جلب توجه و دنبال‌کننده، به درآمد برسند.

این کارشناس سواد رسانه‌ای با تأکید بر جنبه‌های اقتصادی این پدیده، افزود: بسیاری از کاربران گمان می‌کنند که عضویت در این صفحات و تماشای محتوای رایگان، هیچ هزینه‌ای برای آن‌ها ندارد اما واقعیت این است که هر دقیقه‌ای که صرف تماشای یک محتوا می‌کنیم، معادل سرمایه‌گذاری توجه ما است.

وصالی با اشاره به اینکه از سوی دیگر، اینترنتی که مصرف می‌کنیم، هزینه‌ای آشکار است، عنوان کرد: اما ارزش واقعی این توجه وقتی نمایان می‌شود که بدانیم میزان دنبال‌کننده، لایک، کامنت و بازدید هر پست، به معیاری دقیق برای قیمت‌گذاری تبلیغات تبدیل شده است.

وی با بیان اینکه هر صفحه با صد هزار دنبال‌کننده، درآمد تبلیغاتی قابل‌توجهی دارد، گفت: این رقم با افزایش مخاطب به یک میلیون نفر، جهشی عظیم پیدا می‌کند به همین دلیل است که امروزه برخی افراد با هر روشی، حتی با تولید محتوای نامناسب فرهنگی، سعی در افزایش تعداد دنبال کنندگان خود دارند.

این کارشناس سواد رسانه‌ای نسبت به روش‌های مخرب و غیراخلاقی که برخی برای جلب توجه سریع به کار می‌برند، هشدار داد و افزود: متأسفانه شاهدیم که عده‌ای با محتوای ضد فرهنگی، ایجاد دعواهای ساختگی، ترویج مواد مخدر یا ترویج خرافات و محتوای مبتذل، سعی در جذب مخاطب دارند؛ این رویکرد، نه‌تنها به سلامت روان جامعه آسیب می‌زند، بلکه بستر اقتصاد توجه را نیز آلوده و غیرحرفه‌ای می‌کند.

وصالی در پایان خاطرنشان کرد: در مقابل، آن دسته از تولیدکنندگان محتوایی که با تکیه بر تخصص، هنر و اخلاق، مخاطب جذب می‌کنند، می‌توانند الگویی موفق و پایدار باشند.

انتهای خبر/