به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»، همزمان با سالروز شهادت رئیسعلی دلواری، نام و یاد یکی از چهره‌های برجسته تاریخ مبارزات ضداستعماری ایران بار دیگر در کانون توجه قرار می‌گیرد؛ مبارزی که در سال‌های پرالتهاب جنگ جهانی اول، در برابر تجاوز نیروهای انگلیسی به جنوب ایران ایستاد و با تکیه بر نیروهای مردمی، مقاومت در برابر استعمار را به یکی از مهم‌ترین جلوه‌های تاریخ معاصر کشور تبدیل کرد.

رئیسعلی دلواری در منطقه دلوار از توابع بوشهر، در خانواده‌ای شناخته‌شده رشد کرد و از همان دوران جوانی با مسائل سیاسی و اجتماعی زمان خود آشنا شد. شرایط حاکم بر ایران در دوره قاجار، ضعف حکومت مرکزی و افزایش نفوذ قدرت‌های خارجی، زمینه را برای شکل‌گیری جنبش‌های مردمی در نقاط مختلف کشور فراهم کرده بود. در جنوب ایران نیز حضور و مداخلات نیروهای انگلیسی، حساسیت مردم و نیروهای محلی را برانگیخته بود.

مقاومت در برابر اشغال جنوب ایران

با آغاز جنگ جهانی اول، اگرچه ایران اعلام بی‌طرفی کرده بود، اما این بی‌طرفی از سوی قدرت‌های درگیر جنگ رعایت نشد و بخش‌هایی از کشور عرصه حضور و رقابت نیروهای خارجی شد. در چنین شرایطی، جنوب ایران نیز با تهدید نیروهای انگلیسی مواجه شد و بوشهر به یکی از مناطق مهم در تحولات آن دوره تبدیل شد.

رئیسعلی دلواری در چنین فضایی به سازمان‌دهی نیروهای محلی پرداخت و با همراهی مردم منطقه، مقابله با نیروهای متجاوز را در دستور کار قرار داد. مبارزان جنوب که بعدها در منابع تاریخی با عنوان تنگستانی‌ها و دشتی‌ها شناخته شدند، با امکانات محدود در برابر نیروی نظامی مجهز انگلیس مقاومت کردند.

اهمیت این مقاومت تنها در درگیری‌های نظامی خلاصه نمی‌شد؛ بلکه ایستادگی نیروهای محلی، جلوه‌ای از مخالفت جامعه ایرانی با سلطه و دخالت بیگانگان بود. رئیسعلی دلواری تلاش کرد با بهره‌گیری از ظرفیت مردم منطقه، مانع تثبیت نفوذ نیروهای انگلیسی در جنوب ایران شود.

مبارزان تنگستانی به دلیل آشنایی با جغرافیای منطقه، روحیه بالا و حمایت مردمی توانستند در مقاطعی ضربات قابل توجهی به نیروهای انگلیسی وارد کنند. این مقاومت، با وجود برخورداری نیروهای ایرانی از امکانات محدود، در حافظه تاریخی مردم جنوب ایران باقی ماند و به یکی از نمادهای مبارزه با استعمار در تاریخ معاصر کشور تبدیل شد.

شهادت در راه دفاع از استقلال

رئیسعلی دلواری سرانجام در شهریورماه سال ۱۲۹۴ خورشیدی، در جریان مبارزه با نیروهای انگلیسی و عوامل آنان به شهادت رسید. شهادت او اگرچه پایان زندگی یکی از رهبران مقاومت جنوب بود، اما نتوانست شعله مقاومت را خاموش کند و مبارزه نیروهای محلی پس از او نیز ادامه یافت.

سالروز شهادت رئیسعلی دلواری در تقویم جمهوری اسلامی ایران به عنوان روز مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده است؛ مناسبتی که فرصتی برای توجه دوباره به بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران و نقش مردم در مقابله با دخالت قدرت‌های خارجی به شمار می‌رود.

بازخوانی زندگی رئیسعلی دلواری از این منظر اهمیت دارد که مقاومت او صرفاً یک رویارویی نظامی با یک نیروی خارجی نبود، بلکه بخشی از روند تاریخی دفاع ایرانیان از تمامیت ارضی، استقلال سیاسی و حاکمیت ملی محسوب می‌شود. در دوره‌ای که ضعف ساختارهای حکومتی و فشار قدرت‌های خارجی، بخش‌هایی از کشور را با تهدید مواجه کرده بود، نیروهای محلی در جنوب تلاش کردند از سرزمین خود دفاع کنند.

رئیسعلی دلواری در میان مردم منطقه نیز جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد؛ چراکه مبارزه او با تکیه بر ظرفیت‌های بومی و مشارکت مردم شکل گرفت. همین پیوند میان رهبر مقاومت و جامعه محلی، یکی از ویژگی‌های مهم جنبش جنوب ایران در برابر استعمار بود.

میراثی فراتر از یک واقعه تاریخی

نام رئیسعلی دلواری امروز تنها در کتاب‌های تاریخ باقی نمانده و به بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی استان بوشهر تبدیل شده است. موزه رئیسعلی دلواری در بوشهر و برنامه‌های فرهنگی و تاریخی مرتبط با او، بخشی از تلاش‌ها برای حفظ و معرفی میراث این مبارز تاریخی است.

اهمیت گرامیداشت سالروز شهادت رئیسعلی دلواری را می‌توان در چند محور بررسی کرد؛ نخست، ضرورت آشنایی نسل جدید با تاریخ معاصر ایران و شناخت چهره‌هایی که در برابر نفوذ و دخالت بیگانگان ایستادگی کردند. دوم، توجه به نقش مردم و نیروهای محلی در تحولات سیاسی و اجتماعی کشور و سوم، تأکید بر مفهوم استقلال و حاکمیت ملی در تجربه تاریخی ایران.

در واقع، مرور تاریخ مقاومت جنوب ایران نشان می‌دهد که در مقاطع مختلف، مردم مناطق گوناگون کشور در برابر تهدیدهای خارجی نقش مؤثری ایفا کرده‌اند. مبارزه رئیسعلی دلواری نیز در همین چارچوب قابل بررسی است؛ مقاومتی که از دلوار و تنگستان آغاز شد، اما بازتاب آن در تاریخ مبارزات ضداستعماری ایران باقی ماند.

سالروز شهادت این سردار مبارز همچنین فرصتی برای توجه به اسناد و روایت‌های تاریخی مربوط به مبارزات جنوب ایران است. شناخت دقیق و مستند این وقایع می‌تواند به نسل امروز کمک کند تا تحولات سیاسی ایران در دوران جنگ جهانی اول و پیامدهای حضور قدرت‌های خارجی در کشور را بهتر درک کند.

رئیسعلی دلواری در نهایت به نمادی از مقاومت، استقلال‌خواهی و دفاع از سرزمین تبدیل شد؛ نمادی که نام او با تاریخ مبارزات مردم جنوب ایران گره خورده است. سالروز شهادتش، یادآور روزهایی است که مردم این سرزمین با وجود محدودیت‌های فراوان، حاضر نشدند در برابر سلطه بیگانه تسلیم شوند و برای دفاع از خاک و استقلال کشور ایستادگی کردند.

امروز پس از گذشت بیش از یک قرن از شهادت رئیسعلی دلواری، بازخوانی زندگی و مبارزات او بیش از آنکه صرفاً یادآوری یک واقعه تاریخی باشد، فرصتی برای شناخت بهتر یکی از مقاطع حساس تاریخ معاصر ایران است؛ مقطعی که در آن، مردم جنوب کشور در برابر یکی از قدرت‌های بزرگ آن زمان ایستادند و نام رئیسعلی دلواری را به عنوان یکی از چهره‌های ماندگار مبارزه با استعمار در تاریخ ایران ثبت کردند.

راضیه حاجیلویی فعال رسانه‌ای