این کارشناس سواد رسانه‌ای با استناد به دیدگاه الیزابت بتمن، از صاحب‌نظران این حوزه، افزود: تا زمانی که خودمان دست به تولید محتوا نزنیم، شیوه‌های اثرگذاری رسانه‌ها را به‌خوبی درک نمی‌کنیم؛ تولید محتوا، بهترین راه برای شناخت شگردهای رسانه‌ای است.

وصالی با تشبیه مصرف رسانه‌‌ای به تغذیه، نقش مادران را بسیار حیاتی خواند و عنوان کرد: همان‌طور که مادران از بدو تولد، ذائقه و رژیم غذایی فرزندان را تعیین می‌کنند و با محدود کردن غذاهای ناسالم مانند چیپس و پفک، سلامت جسمی آن‌ها را تأمین می‌کنند، در زمینۀ مصرف رسانه‌ای نیز الگوی اولیه را شکل می‌دهند.

وی ادامه داد: بچه‌ها هیچ طرز فکری نسبت به محتواهای رسانه‌ای ندارند و این پدر و مادر هستند که با انتخاب فیلم، کارتون و حتی رفتار رسانه‌ای خود، نخستین مواجهه را برای فرزندان رقم می‌زنند.

این کارشناس سواد رسانه‌ای با بیان اینکه بسیاری از خانواده‌ها در این زمینه کوتاهی می‌کنند، تصریح کرد: درست است که مادران برای تغذیۀ جسمی فرزندان دقت و وسواس به‌خرج می‌دهند، اما در مورد تغذیۀ روحی که همان مصرف رسانه‌ای است، گاهی کم‌کاری می‌شود. 

وصالی خاطرنشان کرد: این در حالی است که سواد رسانه‌ای یعنی شناخت نیازها و اهداف زندگی و سپس تشخیص این که رسانه در چه مسیری به ما کمک می‌کند، کجا سرعتِ رسیدن به هدف را افزایش می‌دهد و کجا مانع و سد راه می‌شود.

وی با تأکید بر رویکرد میانه، گفت: اگر رسانه‌ای تمام وقتِ ما را بگیرد و ما را ناامید یا متوقف کند، قطعاً از اهداف مهم زندگیمان دور شده‌ایم اما در مقابل، رسانه می‌تواند ارتباطات مفید ایجاد کرده و آگاهی ما را برای پیشرفت افزایش دهد.

این کارشناس سواد رسانه‌ای در پایان تصریح کرد: پس سواد رسانه‌ای نه به معنای کنار گذاشتن رسانه و نه غرق شدن در آن، بلکه یعنی ایجاد تعادلی هوشمندانه برای رسیدن به اهداف ارزشمند زندگی است.

بحران سواد رسانه‌ای در خانواده‌ها آشکار شده است

احمد شعبانی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی عصر همدان، با اشاره به رشد چشمگیر دنبال‌کنندگان صفحات مجازی چهره‌های فاقد تخصص، نسبت به کاهش شدید سواد رسانه‌ای و عاطفی در جامعه هشدار داد و گفت: متأسفانه افرادی را در این صفحات می‌بینیم که بدون تخصص، دانش، تجربه و حتی تعهد کافی، درباره موضوعات حساسی مانند روابط عاطفی، قانون جذب، همسرداری و سواد مالی اظهارنظر می‌کنند؛ درحالی‌که خودشان دچار انواع آسیب‌های فردی و خانوادگی هستند.

این کارشناس رسانه، افزود: دنبال‌کنندگان میلیونی این صفحات، زنگ خطری است که نشان می‌دهد در آموزش سواد رسانه، سواد رایانه، سواد عاطفی و حتی شیوه‌های تربیت فرزند، دچار کاستی‌های جدی هستیم.

وی با بیان اینکه والدین خودشان همچنان نیاز به یادگیری سواد رسانه دارند، عنوان کرد: تا زمانی که والدین نتوانند به درستی از فضای مجازی و رسانه‌های جمعی استفاده کنند نمی‌توان انتظار داشت که فرزندان نیز به درستی از آن‌ها استفاده کنند.

شعبانی خاطرنشان کرد: پدر و مادری که خودش سواد رسانه‌ای کافی ندارد و صفحات چهره‌های بی‌سواد را دنبال می‌کند، هرگز نمی‌تواند از فرزندش بخواهد که این صفحات را دنبال نکند یا سبک زندگی خود را با آن‌ها تطبیق ندهد.

وی در پایان خواستار آموزش جدی سواد رسانه‌ای و عاطفی در مدارس و خانواده‌ها شدند و گفت: والدین نقش کلیدی در الگوسازی صحیح برای فرزندان دارند.

راهکارهای مقابله با اخبار جعلی

علی بیاگوی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با بیان اینکه فضای مجازی مملو از اخبار ضدونقیض و محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی است، گفت: ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان برای تشخیص اخبار جعلی (فیک نیوز) در این شرایط الزامی است.

این کارشناس فضای مجازی و رسانه با اشاره به هجوم گسترده اخبار کذب، افزود: امروز با جنگی تمام عیار در فضای مجازی روبه‌رو هستیم که پیش‌زمینه هر نوع تخاصم فیزیکی محسوب می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: تشخیص اخبار جعلی با سه شاخصه اصلی امکان‌پذیر است؛ اخبار جعلی با دامن زدن به احساسات به‌ویژه خشم و ترس، تکرارپذیری مبتنی بر الگوهای تکراری و استناد به منابع ناشناس یا شبیه به‌نام افراد مشهور قابل تشخیص است.

بیاگوی با هشدار نسبت به تصاویر تولیدشده توسط هوش مصنوعی تصریح کرد: در شرایط بحرانی، هر تصویر شارپ و شفاف یا خبری که تنها از یک منبع منتشر می‌شود، شک برانگیز است؛ اتفاق‌های واقعی معمولاً با چندین روایت تصویری همراه هستند.

این کارشناس فضای مجازی با تشبیه نقش شهروندان به سربازان خط مقدم جنگ رسانه‌ای، گفت: همان‌گونه که کشورها برای مدیریت اخبار کذب جریمه‌های سنگین در نظر گرفته‌اند، ما نیز وظیفه داریم با خودداری از بازنشر اخبار جعلی، چرخه انتشار آن‌ها را قطع کنیم، تکرار یک خبر دروغ، حتی با نیّت خیر، به آن قدرت می‌بخشد.

بیاگوی با اشاره به تلاش دشمن برای ایجاد هراس و واهمه، تأکید کرد: هدف اصلی این جریان، تخریب روحیه ملی و القای شتاب‌زدگی در تصمیم‌گیری‌ها در شرایط فعلی کشور است.

وی با بیان اینکه هوشیاری جمعی و مراجعه به منابع رسمی و معتبر، تنها راه عبور از این گرداب رسانه‌ای است، افزود: ایستادگی در برابر جوسازی‌های رسانه‌ای و پرهیز از انتشار محتوای مشکوک الزامی است.

زیست هدفمند در عصر دیجیتال با مدیریت رسانه

با جمع‌بندی مطالب مطرح‌شده توسط کارشناسان حوزه رسانه، این حقیقت آشکار می‌شود که سواد رسانه‌ای فراتر از یک مهارت فنی، یک ضرورت وجودی در دنیای امروز است.

 تعریف جامعی که از سواد رسانه‌ای ارائه شد، نشان می‌دهد که این مفهوم تنها به مصرف منفعلانه محتوا محدود نمی‌شود، بلکه شامل دسترسی آگاهانه، تحلیل نقادانه، ارزیابی بر اساس ارزش‌های فردی و نهایتاً تولید محتوای مفید است.

 این نگاه چند بعدی، سواد رسانه‌ای را به ابزاری قدرتمند برای زیست‌هدفمند در عصر دیجیتال تبدیل می‌کند؛ ابزاری که به فرد امکان می‌دهد میان نیازهای واقعی زندگی و جذابیت‌های اغواگرانه رسانه‌ای تمایز قائل شود و مسیر رشد و تعالی خود را با آگاهی بیشتری طی کند.

نقش انکارناپذیر مادران در شکل‌گیری الگوی مصرف رسانه‌ای فرزندان، ضرورت توانمندسازی این قشر تأثیرگذار را بیش از پیش نمایان می‌کند.

آسیب‌شناسی وضعیت فعلی نشان می‌دهد که بحران سواد رسانه‌ای در جامعه، به ویژه در میان خانواده‌ها، به مرحله هشداردهنده‌ای رسیده است.

دنبال‌کردن بی‌رویه چهره‌های فاقد تخصص، پذیرش بی‌چون‌وچرای محتوای فضای مجازی و ناتوانی در تشخیص اخبار جعلی، همگی از نشانه‌های این بحران عمیق هستند.

 برای عبور از این وضعیت، راهکارهای متعددی پیشنهاد می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها، آموزش سیستماتیک سواد رسانه‌ای در مدارس، برگزاری کارگاه‌های تخصصی برای والدین، تولید محتوای آموزشی جذاب و تأسیس نهادهای نظارتی کارآمد بر فضای مجازی است. همچنین رسانه‌های جمعی و نهادهای فرهنگی موظفند با تولید محتوای باکیفیت و متناسب با نیازهای جامعه، زمینه‌سازی لازم برای ارتقای سطح سواد رسانه‌ای عمومی را فراهم آورند.

سواد رسانه‌ای هیچ‌گاه به معنای طرد کامل رسانه‌ها یا غرق شدن در آن نیست، بلکه رویکردی متعادل و هوشمندانه است که فرد را در رسیدن به اهداف ارزشمند زندگی یاری می‌کند. 

انتهای خبر/