به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»، بازگشت از سرزمین وحی برای هر حاجی، آغاز فصل تازه‌ای از زندگی معنوی است. زائری که پس از انجام مناسک حج و حضور در مقدس‌ترین مکان‌های اسلامی به وطن بازمی‌گردد، با توشه‌ای از معنویت، آرامش و تجربه‌ای کم‌نظیر همراه است. در فرهنگ اسلامی و ایرانی نیز از دیرباز رسم بوده است که این بازگشت با برگزاری مراسمی تحت عنوان «ولیمه حج» همراه شود؛ سنتی حسنه که هدف اصلی آن شکرگزاری، دیدار با خویشاوندان و تقسیم شادی این سفر معنوی با دیگران است.

با این حال، شرایط اقتصادی و اجتماعی امروز جامعه، ضرورت بازنگری در شیوه اجرای برخی سنت‌ها را بیش از گذشته نمایان کرده است. در روزگاری که بسیاری از خانواده‌ها با مشکلات معیشتی دست و پنجه نرم می‌کنند و شماری از هموطنان به دلیل جرائم غیرعمد و ناتوانی در پرداخت بدهی‌های مالی در زندان به سر می‌برند، می‌توان به ولیمه حج از زاویه‌ای متفاوت نیز نگاه کرد؛ نگاهی که معنویت را با مسئولیت اجتماعی پیوند می‌زند.

حج، مدرسه ایثار، گذشت و نوع‌دوستی است. زائر خانه خدا در طول این سفر می‌آموزد که انسان‌ها فارغ از جایگاه اجتماعی، ثروت و موقعیت، در برابر خداوند برابرند و ارزش حقیقی در خدمت به بندگان خدا نهفته است. اگر چنین آموزه‌هایی قرار است پس از بازگشت از حج در زندگی فردی و اجتماعی حاجیان جلوه پیدا کند، چه اقدامی زیباتر از آنکه بخشی از هزینه ولیمه حج صرف آزادی انسانی گرفتار و بازگرداندن آرامش به یک خانواده شود؟

در بسیاری از موارد، زندانیان جرائم غیرعمد نه مجرمان حرفه‌ای هستند و نه تهدیدی برای جامعه. آنان افرادی‌اند که بر اثر یک حادثه، مشکلات اقتصادی، بدهی‌های مالی یا تعهداتی که از عهده پرداخت آن برنیامده‌اند، راهی زندان شده‌اند. پشت دیوارهای زندان اما تنها یک فرد محبوس نیست؛ خانواده‌ای نیز درگیر پیامدهای آن می‌شود. همسر، فرزندان و والدینی که علاوه بر مشکلات مالی، فشارهای روحی و اجتماعی سنگینی را تحمل می‌کنند.

کمک به آزادی چنین افرادی، تنها رهایی یک زندانی نیست؛ بلکه احیای امید در یک خانواده و جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی گسترده‌تر است. از همین رو، هدایت بخشی از هزینه‌های ولیمه حج به این مسیر خیرخواهانه می‌تواند آثار ماندگاری در جامعه بر جای بگذارد.

البته سخن از حذف سنت ولیمه نیست. این آیین ریشه‌دار بخشی از فرهنگ دینی و اجتماعی ماست و می‌تواند همچنان با سادگی و صمیمیت برگزار شود. آنچه اهمیت دارد، تغییر نگاه به هزینه‌ها و اولویت دادن به کارهای ماندگارتر است. گاهی کاهش بخشی از هزینه‌های پذیرایی‌های گسترده و اختصاص آن به آزادی یک زندانی جرائم غیرعمد، ثوابی دارد که آثار آن تا سال‌ها در زندگی افراد باقی می‌ماند.

از سوی دیگر، چنین اقدامی می‌تواند الگویی ارزشمند برای ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی در جامعه باشد. وقتی حاجیان، خانواده‌ها و خیران در کنار انجام سنت‌های دینی به حل مشکلات اجتماعی نیز توجه کنند، سرمایه اجتماعی افزایش می‌یابد و پیوندهای انسانی مستحکم‌تر می‌شود. در این صورت، ولیمه حج تنها یک مراسم پذیرایی نخواهد بود، بلکه به حرکتی اجتماعی برای گسترش مهربانی و همدلی تبدیل خواهد شد.

جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوهای عملی از نوع‌دوستی نیاز دارد. مردم همواره از رفتارهای خیرخواهانه تأثیر می‌پذیرند و وقتی شاهد باشند که یک زائر خانه خدا شادی بازگشت از سفر معنوی خود را با آزادی یک زندانی و خوشحال کردن خانواده‌ای نیازمند گره زده است، این فرهنگ به تدریج در میان دیگران نیز گسترش می‌یابد.

شاید زیباترین پیام حج همین باشد؛ اینکه انسان پس از بازگشت از خانه خدا، نشانه‌ای از رحمت الهی را در زندگی دیگران جاری کند. آزادی یک زندانی جرائم غیرعمد، بازگرداندن پدری به آغوش فرزندان، همسری به کنار خانواده و امیدی تازه به خانه‌ای چشم‌انتظار، مصداقی روشن از همین رحمت است.

اگر سنت ولیمه حج با چنین رویکردی همراه شود، ثمرات آن تنها به یک روز و یک مراسم محدود نخواهد ماند، بلکه لبخند و آرامشی را به زندگی خانواده‌هایی هدیه خواهد کرد که شاید سال‌ها در انتظار گره‌گشایی بوده‌اند. آن زمان است که ولیمه حج، علاوه بر شکرگزاری برای توفیق زیارت، به پلی برای رهایی انسان‌ها و تجلی واقعی خدمت به خلق خدا تبدیل می‌شود.

نویسنده: راضیه حاجیلویی،  فعال رسانه‌ای