رضا رحمتی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»، با اشاره به ابعاد مغفول‌مانده پیاده‌روی عظیم اربعین، اظهار داشت: در ادبیات روابط‌ بین‌الملل، قدرت کشورها تنها به توانمندی‌های سخت و نظامی یا شاخص‌های اقتصادی خلاصه نمی‌شود، بلکه «قدرت نرم» و به‌ویژه «ژئوکالچر» (جغرافیای فرهنگی) نقش تعیین‌کننده‌ای در نفوذ و تاثیرگذاری تمدن‌ها ایفا می‌کند.

وی با تفکیک این مفهوم از «ژئوپلیتیک» که ناظر بر قدرت فضایی و سرزمینی دولت‌هاست، خاطرنشان ساخت: ژئوکالچر به حوزه نفوذ هویتی، زبانی، دینی و فرهنگی ملت‌ها اشاره دارد که فارغ از مرزهای سیاسی ترسیم‌شده بر روی کره زمین، واحدهای فرهنگی مستقلی را پدید می‌آورد؛ همان‌گونه که پیوندهای زبانی و فرهنگی، روس‌تباران را در اقصی‌نقاط اروپای شرقی به یکدیگر متصل می‌سازد.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل، با تأکید بر خودجوش بودن پدیده اربعین، تصریح کرد: این راهپیمایی عظیم، یک جنبش مردمی و فراگیر است که ریشه در اعماق باورهای هویتی و تمدن شیعی دارد و اساساً از حیطه اراده و کنشگری دولت‌ها خارج تعریف می‌شود.

عضو هیأت علمی گروه سیاسی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان، یادآور شد: حضور خیل عظیم زائران از کشورهای گوناگون نظیر آلمان، سوئد، فرانسه، آمریکا، چین، پاکستان، جمهوری آذربایجان و ایران، گواه روشنی بر این مدعاست که این گردهمایی عظیم، دیگر یک رویداد صرفاً مذهبی یا ملی نبوده و به یک «قطب فرهنگی نوظهور» در عرصه جهانی مبدل گشته است.

وی مسیر نجف تا کربلا را جلوگاه بی‌نظیری از ایثار، فداکاری، همبستگی و نوع‌دوستی خواند که در هیچ یک از مناسک رسمی دولت‌ها و واحدهای سیاسی قابل مشاهده نیست و این خاصیت را تنها به جنبش‌های خودجوش و برخاسته از متن جامعه می‌توان نسبت داد.

رحمتی در ادامه با طرح مفهوم «مرززدایی هویتی»، اذعان داشت: این موج عظیم شیعی، توانسته است در یک بازه زمانی کوتاه، هویت‌های ملی متکثر را در دل خود هضم کرده و به نوعی «هویت فراملی» دست یابد که در آن، زائر بی‌آنکه به گذرنامه یا تابعیت سیاسی خود بیاندیشد، خود را جزئی از یک پیکره واحد احساس می‌کند.

 این تحلیلگر سیاسی این فرآیند را تجلی عینی «ژئوکالچر» در عصر مدرن دانست و افزود: این پدیده نه‌تنها مستقل از دولت‌ها عمل می‌کند، بلکه به دلیل مقبولیت عامه و ظرفیت‌های عاطفی و اعتقادی نهفته در آن، می‌تواند حتی بر معادلات و اراده‌ی سیاسی دولت‌ها نیز سایه انداخته و آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. به عبارتی، این جنبش خودجوش به اندازه‌ای توانمند است که می‌تواند کارگزاران سیاسی را ناگزیر از انعطاف و هماهنگی با خواست عمومی این جمعیت عظیم کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا نسبت به یک آسیب‌شناسی اساسی هشدار داد و خاطرنشان کرد: اگرچه حمایت تسهیلاتی دولت‌ها از این حرکت عظیم می‌تواند سازنده باشد، اما نباید اجازه دهیم نگاه‌های جناحی، حزبی و دولت‌محور، اصلِ خودجوش و مردمی بودن اربعین را تحت‌الشعاع قرار داده یا آن را به حاشیه سیاست‌بازی‌های داخلی و منطقه‌ای بکشاند.

 به گفته رحمتی، رمز ماندگاری و عظمت این همایش بی‌نظیر جهانی، در همین استقلال عمل و پاک‌ماندن آن از اضطراب‌های قدرت سیاسی نهفته است؛ چراکه وقتی یک پدیده فرهنگی از بستر طبیعی خود خارج و به «ابزار» دولت‌ها برای کسب مشروعیت یا قدرت‌نمایی تبدیل شود، ذات اصیل و جذابیت های قدسی خود را از دست خواهد داد.

وی در پایان تأکید کرد: اربعین یک «جریان» است، نه یک «مراسم»؛ جریانی که از کف ملت برخاسته و به جای اینکه نماینده یک کشور مشخص باشد، نماد وحدت امت اسلامی و تشیع جهانی محسوب می‌شود و تداوم این نگاه، ضامن بقای ژئوکالچر شیعه در نظم نوین بین‌المللی خواهد بود.

انتهای خبر/