حجت‌الاسلام وحید یونسی در پی گزارش منتشر شده در پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»، در  گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی ما، با آرزوی قبولی طاعات و عبادات و تأکید بر جایگاه ماه مبارک رمضان به عنوان «بهار قرآن»، اظهار کرد: مسجد در طول سال‌های گذشته به مکانی «پرصاحب اما بی‌صاحب» تبدیل شده و اگرچه انتظار معجزه‌ای ناگهانی وجود ندارد، اما با شکل‌گیری کار مردمی و گروهی می‌توان تحولی جدی در این عرصه ایجاد کرد.

مسجد؛ محور مدیریت اجتماعی و تمدن اسلامی

وی با اشاره به فلسفه تأسیس مسجد در صدر اسلام گفت: مسجد از ابتدا برای مدیریت اجتماعی و گشودن باب خیر در همه عرصه‌ها شکل گرفت. 

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، با اشاره به اینکه حضرت محمد(ص) مسجد را به‌عنوان پایگاه گفتمان‌سازی و اداره جامعه اسلامی بنا نهاد و شکل‌گیری و حفظ انقلاب اسلامی نیز از همین بستر بوده است، افزود: در سال‌های اخیر، موضوع «تمدن اسلامی» مورد تأکید رهبر معظم انقلاب قرار گرفته و این تمدن نیز از مسجد نشأت می‌گیرد، اما برخی سیاست‌گذاری‌ها موجب تضعیف کارکرد مسجد شده است.

وی با بیان اینکه بخشی از ظرفیت‌های اصیل مسجد به بیرون منتقل شده، تصریح کرد: تشکیل خانه‌های قرآن، هیأت‌های خانگی، روضه‌های خانگی و حتی انتقال برخی کارکردهای شورای حل اختلاف از مسجد به ساختارهای دیگر، باعث لاغر شدن تدریجی مسجد شد.

وی گفت: اگرچه این دغدغه‌ها سال‌ها مطرح می‌شد، اما حساسیت لازم نسبت به آن وجود نداشت تا اینکه «جنگ ۱۲ روزه» اخیر باعث شد اهمیت نقش مسجد در مدیریت بحران و انسجام اجتماعی ملموس‌تر شود.

جنگ ۱۲ روزه؛ نقطه عطف توجه به مسجد

یونسی با اشاره به تأثیر شرایط بحرانی بر درک اهمیت مسجد اظهار کرد: پس از جنگ اخیر، نهادهای وابسته به مسجد بیش از گذشته به کارکرد اجتماعی آن پی بردند. 

وی مطرح کرد: این رخداد یک «نعمت بزرگ» بود که موجب شد نقش مسجد در کاهش آسیب‌های اجتماعی، فعال‌سازی ظرفیت‌های محله و ایجاد همگرایی میان اقشار مختلف جدی‌تر دیده شود.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان تأکید کرد: هرچند هنوز همه ظرفیت‌ها پای کار نیامده‌اند، اما نگاه‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده و آمادگی بیشتری برای تحول وجود دارد.

تدوین شناسنامه جامع برای ۲۰۰ مسجد همدان

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در هفته‌های اخیر گفت: نخستین اقدام، جانمایی تمامی مساجد شهرستان همدان روی نقشه و تشکیل جلسات مشترک با ارکان قرارگاه شامل حوزه علمیه، سازمان تبلیغات اسلامی، بسیج و کانون‌های فرهنگی هنری بود.

یونسی افزود: در گام نخست، تعدادی از مساجد به‌صورت پایلوت انتخاب شدند تا با سرمایه‌گذاری هدفمند، سطح کارکرد آن‌ها ارتقا یابد؛ اما در مسیر برنامه‌ریزی مشخص شد که داده‌های میدانی دقیق در اختیار نیست.

وی ادامه داد: به همین منظور، «شناسنامه مسجد» طراحی شد تا تمامی مساجد شهرستان شناسنامه‌دار شوند.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی مبتنی بر داده‌های میدانی، جزئیات شناسنامه جامع مساجد را تبیین و اظهار کرد: در این شناسنامه، اطلاعات کامل ساختمانی هر مسجد ثبت می‌شود که شامل تعداد فضاهای موجود، واحدهای آموزشی، متراژ بنا و امکانات در اختیار مسجد است تا مشخص شود هر مسجد از نظر زیرساختی چه ظرفیت‌هایی برای برگزاری برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی دارد.

وی افزود: بخش دیگری از این شناسنامه به منابع مالی پایدار مسجد، وضعیت بانکی، خیرین و ظرفیت‌های اقتصادی آن اختصاص دارد تا بتوان تصویر دقیقی از توان پشتیبانی مالی هر مسجد به دست آورد.

یونسی ادامه داد: در این بانک اطلاعاتی، ترکیب جمعیتی محله، رده‌های سنی ساکنان، وضعیت شغلی و حتی آسیب‌های اجتماعی منطقه نیز مورد توجه قرار می‌گیرد؛ چراکه نوع برنامه‌ریزی فرهنگی و اجتماعی در هر محله باید متناسب با شرایط همان منطقه طراحی شود.

وی تأکید کرد: همچنین ظرفیت‌ها و نیازهای فرهنگی و اجتماعی هر محله در این شناسنامه احصا می‌شود تا مسجد بتواند نقش واقعی خود را در مدیریت اجتماعی، کاهش آسیب‌ها و پاسخگویی به مطالبات محلی ایفا کند.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان خاطرنشان کرد: این شناسنامه، مبنای تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری دقیق در سطح شهرستان خواهد بود و بدون چنین داده‌هایی، امکان طراحی برنامه‌های اثربخش و هدفمند وجود ندارد.

وی گفت: برنامه‌ریزی برای محلاتی مانند خضر، دیزج یا حصار با مناطق اعتمادیه و متخصصین متفاوت است و بدون داده دقیق نمی‌توان طراحی عملیاتی انجام داد.

یونسی به نمونه‌ای از هم‌افزایی اشاره کرد و گفت: در مواردی مسجدی از نبود سالن ورزشی گلایه داشت، در حالی که مسجدی در چند کوچه آن‌سوتر سالن بدون استفاده در اختیار داشت. با شبکه‌سازی مساجد همجوار می‌توان بسیاری از نیازها را بدون هزینه مالی جدید برطرف کرد.

وی بیان کرد: حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مشکلات مساجد گره مالی ندارند بلکه ناشی از ضعف مدیریتی هستند.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان با اشاره به تشکیل قرارگاه ملی مساجد گفت: رئیس قرارگاه در هر استان امام جمعه است و ارکانی همچون حوزه علمیه، سازمان تبلیغات اسلامی، اوقاف و بسیج در آن حضور دارند.

وی تأکید کرد: مرکز رسیدگی به امور مساجد بازوی اجرایی امام جمعه است و وظیفه آن «راهبری» است نه تصدی‌گری؛ این مرکز نباید در امور داخلی مساجد دخالت کند و مدیریت داخلی بر عهده امام جماعت و هیئت امناست.

چالش هیآت امنا و کمبود نیرو

یونسی با اشاره به یکی از چالش‌های اصلی گفت: کمبود نیروهای متعهد و پای کار در حوزه هیأت امنا وجود دارد. گاهی افراد پیشکسوت چراغ مسجد را روشن نگه داشته‌اند، اما جایگزینی نیروهای جدید نیز همواره پایدار نبوده است.

وی افزود: بازسازی اساسی در حوزه هیئت امنا ضروری است و روند انتصاب‌ها در حال اصلاح و ساماندهی از طریق کمیته انتصابات است.

تشکیل واحد خواهران؛ اولویت فوری

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، از نبود واحد خواهران در مرکز رسیدگی به امور مساجد همدان خبر داد و گفت: یکی از اولویت‌های جدی، راه‌اندازی این واحد با مشارکت بانوان فعال و حوزه علمیه خواهران است.

وی تصریح کرد: مسائل بانوان باید توسط هم‌جنس شنیده و پیگیری شود و این اقدام موجب تسریع و تخصصی‌تر شدن رسیدگی‌ها خواهد شد.

یونسی با بیان اینکه اطلاعات میدانی دقیق بدون مشارکت بانوان ممکن نیست، اظهار کرد: بانوان هر محله می‌توانند مسئولیت تکمیل شناسنامه مسجد منطقه خود را بر عهده بگیرند؛ چراکه خوداظهاری تلفنی معمولاً با خطا و پنهان‌کاری همراه است.

وی همچنین تأکید کرد: در ترکیب جدید هیئت امنا، حضور حداقل یک بانوی فعال الزام شده است.

رسانه؛ اولویت نخست فعالیت مسجدمحور

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، با اشاره به اهمیت فضای مجازی گفت: به جای اتکا به رسانه‌های ملی که ممکن است دچار محدودیت و سانسور باشند، باید شبکه رسانه‌ای بانوان مسجدی شکل گیرد.

وی پیشنهاد داد: هر بانوی فعال مسجدی به یک «نانو‌رسانه» تبدیل شود و با شبکه‌سازی میان ۵۰ نفر از فعالان دارای کانال یا مخاطب، جریان رسانه‌ای مستقل شکل گیرد.

یونسی در صورت شکل‌گیری چنین شبکه‌ای، رسانه‌های ملی نیز به دنبال آن خواهند آمد.

وی از برگزاری جلسات توجیهی برای امامان جماعت، هیأت امنا و پایگاه‌های بسیج خبر داد و گفت: بسیاری از مشکلات ناشی از ناآگاهی نسبت به شرح وظایف است.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، افزود: تولید موشن‌گرافی‌های کوتاه برای تبیین وظایف در دستور کار قرار دارد و آموزش هیئت امنا نیز به‌صورت رسمی پیگیری می‌شود.

وی تأکید کرد: جلسات باید از حالت کلی‌گویی خارج و به سمت مطالبه‌گری مسئله‌محور حرکت کند؛ به این معنا که هر مسجد مسئله مشخص خود را طرح و در جلسه بعد پیگیری نتیجه آن را مطالبه کند.

حرکت تدریجی اما قطعی به سوی تحول

یونسی با اشاره به زمان‌بر بودن اصلاح ساختارها گفت: امور مساجد تاکنون ساختمان مستقل نداشته، اما در حال تجهیز و ساماندهی واحدهاست و هماهنگی کامل با ارکان مختلف در حال انجام است.

وی خاطرنشان کرد: تحول واقعی در مساجد نیازمند تشکیل واحدهای تخصصی در حوزه جوانان، هیئت، قرآن و رسانه است و کار نمایشی پاسخگوی وضعیت موجود نخواهد بود.

دبیر قرارگاه امور مساجد شهرستان همدان، ابراز امیدواری کرد با مشارکت مردمی و هم‌افزایی ارکان مختلف، مساجد شهرستان همدان به جایگاه مطلوب خود در مدیریت اجتماعی و آبادانی معنوی بازگردند.

انتهای خبر/