تفکر نقادانه، واکسن عصر اطلاعات‌زدگی

یادداشت؛

تفکر نقادانه، واکسن عصر اطلاعات‌زدگی

در عصری که اخبار جعلی با تحریک خشم و ترس، قضاوت منطقی را از ما می‌گیرند، تفکر نقادانه همچون واکسنی عمل می‌کند که پیش از هر کلیک و اشتراک‌گذاری محتوای پیام، مسئولیت‌پذیری را به ما یادآور می‌شود.

به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» در روزگاری که هر گوشی هوشمند، یک رسانه تمام‌عیار است و هر کاربر، یک ناشر بالقوه، تشخیص حقیقت از دروغ به یکی از حیاتی‌ترین مهارت‌های زندگی بدل شده است.

امروز دیگر برای انتشار یک خبر، نیازی به استودیوهای تلویزیونی یا روزنامه‌های کاغذی نیست؛ هر کس با یک گوشی هوشمند و یک اکانت شبکه اجتماعی، می‌تواند یک رسانه باشد.

ما در عصر اطلاعات‌زدگی زندگی می‌کنیم؛ نه در دوران کمبود خبر، بلکه در دوران طغیان آن؛ در این میان، اخبار فیک (اخبار جعلی) چون آفتی خاموش، اعتماد عمومی را فرسایش می‌دهند، قطب‌بندی اجتماعی را تشدید می‌کنند و می‌توانند سرنوشت انتخابات، بازارهای مالی و حتی سلامت جسم و روان ما را دست‌خوش تغییر کنند.

سواد رسانه‌ای یعنی دیگر مخاطب منفعل نباشیم؛ یعنی پیش از باور کردن و به اشتراک گذاشتن، مکث کنیم و چند پرسش اساسی از خود بپرسیم.

این سوالات شمال آگاهی از منبع است، آیا خبر از یک رسانه معتبر و شناخته‌شده منتشر شده یا از یک کانال ناشناس در شبکه‌های اجتماعی؟ نام سایت را بررسی کنیم؛ بسیاری از سایت‌های جعلی با تغییر یک حرف از آدرس سایت‌های معروف، سعی در فریب ما دارند.

در وهله بعدی باید به این فکر کنیم که چه کسی از محتوای پیام سود می‌برد؟ پشت هر خبری، یک منفعت نهفته است. بپرسیم این خبر به نفع کیست و به ضرر کدام جریان؟ شناسایی سوگیری قدمی بزرگ در جهت کشف حقیقت است.

بسیاری از اخبار و پیام‌ها در راستای تحریک احساسات منتشر می‌شوند بنابراین سوال بعدی ما باید این باشد که آیا مطلب احساسات من را هدف گرفته است؟ اخبار فیک معمولاً با تحریک خشم، ترس یا شگفتی شدید، قضاوت منطقی را از ما می‌گیرند. هر خبری که احساسات‌تان را به شدت برانگیخت، یک قدم عقب‌تر بروید و آن را با شک و تردید بیشتر بررسی کنید.

باید به یاد داشته باشیم که تاریخ انتشار و تصاویر را بپرسیم، گاهی خبری درست، اما قدیمی است و خارج از بستر زمانی خود بازنشر می‌شود. همچنین، با استفاده از ابزارهای جستجوی معکوس تصویر می‌توانیم متوجه شویم که یک عکس متعلق به کجا و چه زمانی است.

تعهد به حقیقت یعنی پیش از کلیک روی دکمه اشتراک‌گذاری، مسئولیت انتقال یک خبر را بپذیریم. در دنیایی که الگوریتم‌ها، بمباران اطلاعاتی و هوش مصنوعی، مرز واقعیت و خیال را باریک‌تر کرده‌اند، تنها سلاح ما تفکر نقادانه است.

سواد رسانه‌ای، دیگر یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت است و باید علم سواد رسانه‌ای را بیاموزیم و بیاموزانیم تا جامعه‌ای آگاه‌تر و مقاوم‌تر در برابر موج‌های دروغ بسازیم.

انتهای خبر/